kategoria: wiedza / sprzęt


Wyposażenie indywidualne w kajakarstwie morskim

Piotr Ochnio, (luty 2007)

Kajakarstwo morskie, podobnie jak kajakarstwo górskie, wymaga od osoby, która zaczyna lub chce zacząć je uprawiać, nie tylko doświadczenia i posiadania specyficznych umiejętności, ale również odpowiedniego wyposażenia osobistego. O ile umiejętności można nabywać stopniowo podczas kolejnych wypraw, to odpowiednie wyposażenie bardzo często warunkuje nasze bezpieczeństwo na wodzie. W zasadzie przy każdym zejściu na wodę konieczne jest posiadanie kompletnego ekwipunku. 

W artykule tym chciałbym omówić w bardzo krótki sposób wyposażenie, jakie powinien posiadać uczestnik wybierający się na wyprawę morską (w tekście nie uwzględniono specyficznej formy kajakarstwa morskiego, jakim jest serf i zabawa w przyboju, turystycznego pływania na kajakach typu sit-on-top oraz kajakach składanych). 

SPRZĘT PŁYWAJĄCY

KAJAK 

Niewątpliwie jest to jeden z elementów, który wyróżnia kajakarza morskiego od kajakarzy pływających po akwenach śródlądowych. Kajak używany do wypraw morskich znacznie różni się zarówno budową, kształtem jak i posiadanym wyposażeniem od typowych jednostek spotykanych na śródlądziu. Cechą charakterystyczną kajaków morskich jest ich duża długość (z reguły powyżej 5 m przy kajaku jednoosobowym), niewielka szerokość i wysokość. Są to kajaki o dużej wyporności, ładowności, nisko położonym środku ciężkości i dużej stabilności podłużnej. Charakteryzuję się również małymi oporami hydrodynamicznymi oraz ograniczoną poprzez swoje gabaryty zwrotnością. 

Jednym z elementów koniecznych w kajaku morskim są szczelne komory ładunkowe (na dziobie i rufie), które zapewniają kajakowi niezatapialność nawet po wywrotce. Kajak morski powinien mieć pełen pokład i zapewniać możliwość założenia i używania fartucha. Kokpit nie może być jednak zbyt duży, gdyż w takim wypadku napór fali może zerwać fartuch. Dość ważną rzeczą jest również wygodne, ergonomiczne siodełko z regulowanym oparciem oraz odpowiednie ukształtowanie kokpitu umożliwiające kontrolę kajaka kolanami (tzw. skrzydełka). 

Kajak morski często zamiast steru wyposażony jest w płetwę mieczową. Obydwa urządzenia są odporne na korozję i można je podnosić bądź opuszczać (w zależności od sytuacji i warunków panujących na wodzie). Dodatkowe elementy to: olinowanie pokładu (umożliwiające np. przytrzymywanie się kajaka po wywrotce), siatki pokładowe (zapewniające mocowanie podręcznych drobiazgów), busola, nożna lub ręczna pompa zęzowa, uchwyty do mocowania dodatkowego bagażu (np. zapasowego wiosła). 

WIOSŁO 

Wiosło morskie jest zazwyczaj dłuższe, ma bardziej wysmukłe pióra i z reguły wykonane jest z lekkich materiałów. Wysmukły kształt pióra ułatwia efektywne stosowanie techniki niskiego wiosłowania. Można również stosować wiosła o standardowym asymetrycznym kształcie zbudowane z cięższych materiałów (np. aluminium i polietylenu). Nie da się jednak ukryć, że lekkie ergonomiczne wiosło to olbrzymie ułatwienie przy dłuższym pływaniu. Standardowo używa się wioseł skręconych, gdyż zmniejsza to znacznie opór wiosłowania przy wietrznej pogodzie. Na wyposażeniu kajaka powinno znajdować się także składane wiosło zapasowe (mocowane na dziobie lub rufie kajaka). 

Wielu kajakarzy morskich (szczególnie za granicą) używa wiosła grenlandzkiego. Charakteryzuje się ono zupełnie inną budową i kształtem, i w związku z tym wymaga specjalnej techniki wiosłowania. Pomimo innego kształtu, przy odpowiedniej technice umożliwia ono nie tylko efektywne przemieszczanie jednostki, ale również stosowania specjalnych technik (np. skrętu). 

Czasami stosowane są specjalne patenty (lub zwykła linka) łączące wiosło z kajakiem lub kajakarzem, które zabezpieczają przed zgubieniem wiosła po wywrotce. Osobiście uważam, że stosowanie takiego rozwiązania powinno być ściśle przemyślane, gdyż rodzić ono może w niektórych przypadkach szereg zagrożeń (np. zaplątanie się kajakarza w linki po wywrotce). 

FARTUCH 

Posiadanie fartucha na morzu to konieczność, zarówno z uwagi na specyfikę warunków, jak i konstrukcję kajaka (niska jednostka). Bardzo często stosuje się fartuchy z szelkami, które zabezpieczają fartuch przed ściąganiem w dół po uderzeniach fali. Z reguły stosowane są fartuchy nylonowo-neoprenowe (neoprenowy szczelny dekiel na kokpit połączony jest z nylonowym kominem), neoprenowe i nylonowe. 

WYPOSAŻENIE OSOBISTE

KAMIZELKA ASEKURACYJNA / RATUNKOWA 

Jest to podstawowy element wyposażenia często decydujący o przeżyciu. Najczęściej stosuje się kamizelki asekuracyjne (z uwagi na wygodę), jednak niektóre unormowania prawne mogą wymagać posiadana na wyposażeniu kajaka kamizelki ratunkowej (np. przepisy polskie). Tutaj od razu chciałbym zdementować pogląd, że w kamizelce ratunkowej nie da się aktywnie pływać w kajaku - jest to mniemanie trochę na wyrost - pływać i wiosłować można i to nawet dość skutecznie. Niezaprzeczalny jest jednak fakt, że pływanie w dobrej kamizelce asekuracyjnej jest o wiele przyjemniejsze. Bardzo ważnym elementem dobrej kamizelki asekuracyjnej jest jej niekrępujący ruchów, ułatwiający długie wiosłowanie anatomiczny krój. Dobra kamizelka powinna mieć jaskrawą barwę, powinna wyposażona być również w taśmy odblaskowe. Bardzo dobrze sprawdzają się dodatkowe kieszenie oraz kieszeń z tyłu na bukłak z wodą. Warto jednak pamiętać, że zbytnie wypchanie wszystkich kieszeni kamizelki może znacznie ograniczać ruchy. Osobiście jestem zwolennikiem kamizelek wyposażonych w pas bezpieczeństwa (pas piersiowy) - jednak obecnie producenci odchodzą od montowania tego elementu w asekuracyjnych kamizelkach morskich. Można zamiast tego kupić specjalny pas biodrowy działający na tej samej zasadzie i zakładany dodatkowo. Jeżeli stosujemy pas bezpieczeństwa, powinniśmy również pamiętać o patencie, a w zasadzie o jego długości. Standardowo stosowane patenty górskie są w kajakarstwie morskim zbyt krótkie (gdyż nie sięgają nawet do połowy rufy kajaka). Dlatego też podczas holowania trzeba stosować dodatkową linę holowniczą przedłużającą krótki patent lub posiadać dłuższy patent. 

W tekście tym nie odnoszę się do sprawy oczywistej, czyli konieczności dopasowania odpowiedniej wyporności kamizelki do wagi kajakarza. 

RZUTKA 

Na morzu wykorzystywana jest głównie do holowania, często jednak jest przydatna w przyboju oraz w obozowisku. Należy sobie zdawać sprawę, że wykonanie efektywnego rzutu z poziomu wody (np. z kajaka) na odpowiednio dużą odległość i z odpowiednią celnością jest praktycznie niemożliwe. W większości przypadków również jest niemożliwe wykonanie rzutu z brzegu poza przybój. Dlatego też, aby podać rzutkę osobie/jednostce potrzebującej pomocy, najczęściej podpływa się do niej kajakiem i podaje ją z niewielkiej odległości. 

LINA HOLOWNICZA 

Czasami stosowane są specjalne patenty do holowania mocowane bezpośrednie na pokładzie rufowym kajaka. Patent ten ma podobne cechy jak pas bezpieczeństwa (umożliwia odczepienie obiektu holowanego w przypadku zagrożenia). Z reguły lina holownicza jest liną pływającą, wyposażoną w karabinek i pływak (utrzymujący karabinek na powierzchni). 

KASK 

Podczas turystycznego pływania raczej nie jest stosowany. Jeżeli jednak zakładane są ćwiczenia w przyboju, powinien być obowiązkowo używany. W kajakarstwie morskim nie tylko grozi nam po wywrotce uderzenie głową o przeszkodę wodną (najczęściej dno) ale również bardzo często zdarzają się urazy po uderzeniu kajakiem ciśniętym falą przyboju na wynurzającego się po kabinie kajakarza. 

GWIZDEK 

Kolejnym niezbędnym elementem jest gwizdek, który umożliwia dawanie sygnałów nawet wówczas, gdy jesteśmy w wodzie. Powinien być przymocowany do kamizelki lub kajakarza w sposób zabezpieczający go przed zgubieniem. Dodatkowo można używać rogu mgłowego (szczególnie tych wyposażonych w pojemnik z gazem). 

NÓŻ NIERDZEWNY 

Element ten powinien być dostępny nawet po wywrotce (a w zasadzie szczególnie po niej) - dlatego najczęściej umieszcza się go w kamizelce. Konieczny jest szczególnie w przypadku zaplątania się w linki po wywrotce. 

SYGNAŁOWE ŚRODKI PIROTECHNICZNE 

Środki te stosowane są w przypadku zagrożenia i w zależności od typu mają zwrócić na nas uwagę oraz wskazać miejsce, w którym przebywamy. Najczęściej stosowane są: 

  • ręczna wyrzutnia rakiet spadochronowych,
  • pochodnia morska, 
  • pławka dymna, 
  • race. 

Należy pamiętać, że jeżeli chcemy zasygnalizować wzywanie pomocy, musimy wystrzelić co najmniej 3 race. Warto również pamiętać, że wszelkie wezwania pomocy przy użyciu środków pirotechnicznych wymagają szczególnej ostrożności. Środki służące do wzywania pomocy powinny mieć kolor czerwony. 

PŁYWAK NA WIOSŁO (PADDLE FLOAT) 

Jest elementem przydatnym szczególnie, jeżeli pływamy samemu lub w małej grupie. Stosowany jest przy pewnych technikach wchodzenia do kajaka po wywrotce. Bardzo ważne jest, aby ten środek ratunkowy, jak i wymienione powyżej, dostępne były dla kajakarza nawet po wywrotce. Posiadanie odpowiedniego wyposażenia ratunkowego, ale schowanego głęboko w komorach, na nic się nie przydaje. 

RĘCZNA LUB NOŻNA POMPA ZĘZOWA 

Bardzo przydatna w przypadku wywrotki i konieczności wylania wody z kajaka na morzu. Należy jednak sobie zdawać sprawę, że w przypadku wywrotki w ciężkich warunkach, kiedy nie jesteśmy w stanie ustabilizować kajaka (np. za pomocą innego kajakarza), wylewanie wody za pomocą ręcznej pompy prawie zawsze kończy się wywrotką (bo praktycznie niemożliwe jest uchronienie się przed ponowną wywrotką przy silnie rozfalowanym morzu, operując jednocześnie ręczną pompą zęzową). Pompa nożna posiada tę przewagę, że umożliwia jednocześnie wypompowywanie wody, jak i ew. asekurację wiosłem. 

ŚRODKI ŁĄCZNOŚCI 

Najprostszą podstawę stanowić może telefon komórkowy w wodoszczelnej obudowie z wbitymi do pamięci numerami telefonów alarmowych i ratunkowych. W większej grupie do komunikacji przydatne mogą być również radiotelefony. 

MAPA W WODOSZCZELNYM MAPNIKU 

Pływając wzdłuż prostego wybrzeża do orientacji w terenie wystarcza w zasadzie mapa i umiejętność posługiwania się nią. Przy bardziej skomplikowanej linii brzegowej przydatne są również pewne elementy stosowane w nawigacji (ekierki, kątomierze) niezbędne przy wyznaczaniu odpowiedniego kursu. 

GPS 

Nie jest to element absolutnie konieczny, choć czasami bardzo ułatwiający życie - szczególnie w przypadku kajakowania po obszarach ze skomplikowaną linią brzegową. 

LORNETKA 

Jest elementem, który może nam znacznie ułatwiać życie - szczególnie gdy chcemy lepiej orientować się w terenie. Jest również bardzo przydatna do obserwowania przyrody. 

OPAKOWANIA WODOSZCZELNE 

Pomimo stosowania w kajakach morskich komór wodoszczelnych, rzadko się zdarza, aby były one w rzeczywistości całkowicie wodoszczelne. Dlatego też rzeczy osobiste powinny być zapakowane dodatkowo w opakowania wodoszczelne (np. worki). Dzięki zastosowaniu takiej kombinacji jesteśmy dodatkowo zabezpieczeni po wywrotce (nawet jeżeli dekiel przy komorze okaże się nieszczelny, to bagaż zamknięty w workach wodoszczelnych zapewni nam dodatkową wyporność). 

APTECZKA 

Na wyposażeniu grupy powinna znajdować się odpowiednio wyposażona apteczka I pomocy. Można w kajaku posiadać również własną podręczną apteczkę. W jej skład powinny wchodzić nie tylko środki opatrunkowe i inne wyposażenie związane z I pomocą, ale również środki używane w przypadku poparzenia słonecznego oraz preparaty chroniące nasze usta przed spękaniem i wysuszeniem. 

UBIÓR 

W kajakarstwie morskim jest on bardzo ważnym elementem. Temat ten jest bardzo obszerny, więc tylko zarysuję pewne zagadnienia. 

W zależności od panujących warunków musi on nas zarówno chronić przed nadmiernym nasłonecznieniem jak i wychłodzeniem organizmu. Podczas pływania w warunkach dużej operacji słonecznej musimy zdawać sobie sprawę, że na wodzie opalamy się o wiele szybciej i intensywniej niż na lądzie, a poparzenia słonecznego możemy doznać nawet przy niskiej temperaturze wody i powietrza. Przy nasilonej operacji słonecznej należy zawsze stosować zasadę - zasłonić wszystko, co się da (czyli stosuje się stroje z długim rękawem). Na części ciała, których nie da się zasłonić, należy zastosować wodoodporny krem z wysokim filtrem UV (nie wolno zapominać o dłoniach - należy stosować filtr lub rękawiczki). Przede wszystkim należy chronić głowę za pomocą obszernego nakrycia (powinno ono zasłaniać również kark i twarz). Bardzo przydatne są okulary przeciwsłoneczne - oczywiście zabezpieczone przed zgubieniem i utopieniem. 

O wiele poważniejszym zagrożeniem na zimnych akwenach (takich jak Bałtyk) jest wychłodzenie organizmu, które może nastąpić nawet wtedy, kiedy nie mieliśmy wywrotki. Bardzo często zdarza się sytuacja, że pomimo święcącego słońca jesteśmy bardzo silnie wychładzani przez wiatr. Dlatego podstawą powinna być kurtka chroniąca nas przed wiatrem. W turystycznym pływaniu po morzu (poza ekstremalnymi warunkami i zabawą w przyboju) raczej nie sprawdzają się szczelne kajakowe kurtki górskie (bardzo szybko powodować mogą one odparzenia i dyskomfort). O wiele lepiej sprawdzają się turystyczne kurtki kajakowe (z możliwością rozpinania pod szyją) lub morskie kurtki kajakowe z otworami wentylacyjnymi pod pachami. 

Równie ważne jest także to, co włożymy pod kurtkę - najlepiej sprawdza się bielizna z tkanin technicznych, niewychładzająca organizmu nawet po zmoczeniu (np. polar). W specyficznych wypadkach (duże ryzyko wywrotki, zimna woda) warto być także wyposażonym w ubiór zapewniający komfort termiczny nawet po wodowaniu (neopren, aqua shell). Niektóre osoby w takich wypadkach stosują szczelne kombinezony wraz z ciepłą bielizną. W ciężkich warunkach należy pamiętać o zabezpieczeniu głowy za pomocą czepka, kominiarki lub chociażby kaptura. 

W kajakarstwie morskim również bardzo ważne są buty. Co prawda czasami wystarczą nam jedynie sandały, jednak przy złej pogodzie lub skalistym wybrzeżu konieczne jest używanie butów, które zarówno zapewnią nam komfort termiczny jak i nie będą ślizgały się na głazach (odpowiednio gruba i wyrzeźbiona podeszwa). 

ELEMENTY DODATKOWE 

Lista innych przydatnych elementów dodatkowych może być bardzo długa i zróżnicowana w zależności od preferencji i doświadczeń osób, które będą ją tworzyć. Podam tylko tutaj jeden przykład zestawu elementów dodatkowych związanych z uprawieniem zabawy w przyboju. Często zajęcia takie mogą być wykorzystywane jako urozmaicenie spływu, szczególnie wtedy, gdy warunki pogodowe uniemożliwiają dalsze płynięcie. Ćwiczenia te wymagają dodatkowego sprzętu (np. kask), a przede wszystkim nadzoru osoby doświadczonej. Przydatny bywa także: zacisk do nosa, zatyczki do uszu, okularki. 

Należy pamiętać, że żadne nawet najlepsze, najdroższe wyposażenie nic nam nie da, jeżeli na wodzie nie będziemy zachowywali się z wyobraźnią i rozwagą. Wiele z wymienionych wyżej elementów jest niezbędnych do bezpiecznego uprawiania tego rodzaju turystyki, jednakże o naszym bezpieczeństwie nie decyduje fakt posiadania przez nas odpowiedniego wyposażenia, ale umiejętność jego wykorzystania (lub towarzystwo osób, które są w stanie nam udzielić pomocy za pomocą posiadanego sprzętu). Cały tekst można zakończyć jeszcze jedną złotą myślą: Sprzęt ratunkowy schowany tak, że nie można go wydostać zaraz po wywrotce, ma taką samą wartość, jak sprzęt pozostawiony w domu...  

 
 

Materiał pochodzi z serwisu
kajak.org.pl